天道 · 损有余而补不足

Tiān Dào

Classical Chinese Text

天之道,其犹张弓与?高者抑下,下者举之,有余者损之,不足者补之。天之道,损有余而补不足。人之道,则不然,损不足以奉有余。孰能有余以奉天下? 唯有道者。是以圣人为而不恃,功成而不处,其不欲见贤。

Translation & Meaning

自然天道的运作,不正像拉开弓弦调准箭位一样吗?弦位过高就往下压低一些,过低就往上抬高一些;拉得过满有余就减损松弛一些,张力不足就增补调紧一些。 所以自然天道,总是减损过剩有余来补益匮乏不足。而世俗偏私的人道却恰恰相反——往往剥削贫弱不足之人,去供奉本已富足过剩的权贵。 谁能够把自己富足有余的财富与能力无私奉献给天下呢?唯有真正体行大道的人! 因此圣人有所施为却不自恃其功,大功告成却不独占高位,他从不刻意显耀自己的贤能。

Commentary

青禾散人评注:马太效应(损不足以奉有余)是世俗贪欲系统的惯性,必然导致极化崩裂;而天道如张弓调弦,损有余以补不足。有道者顺天而行,主动以己之有余回馈天地社会。

Linguistic & Character Analysis

  • 天 (tiān): heaven / nature / cosmos
  • 之 (zhī): particle: of / possessive / it
  • 道 (dào): The Way / Logos / to speak
  • 其 (qí): its / their / his / her
  • 犹 (yóu): classical character (yóu)
  • 张 (zhāng): classical character (zhāng)
  • 弓 (gōng): classical character (gōng)
  • 与 (yǔ): classical character (yǔ)
  • 高 (gāo): high / exalted
  • 者 (zhě): aspects / those who / things
  • 抑 (yì): classical character (yì)
  • 下 (xià): under / earthly realm / humble
  • 举 (jǔ): classical character (jǔ)
  • 有 (yǒu): manifest being / cosmos / to possess
  • 余 (yú): classical character (yú)
  • 损 (sǔn): classical character (sǔn)
  • 不 (bù): not / un- / without
  • 足 (zú): classical character (zú)
  • 补 (bǔ): classical character (bǔ)
  • 而 (ér): yet / and / but
  • 人 (rén): person / human
  • 则 (zé): classical character (zé)
  • 然 (rán): classical character (rán)
  • 以 (yǐ): in order to / by means of
  • 奉 (fèng): classical character (fèng)
  • 孰 (shú): classical character (shú)
  • 能 (néng): fruitful / capacity / ability
  • 唯 (wéi): only / precisely because
  • 是 (shì): this / therefore
  • 圣 (shèng): sage / enlightened one
  • 为 (wèi): act / deem / become
  • 恃 (shì): classical character (shì)
  • 功 (gōng): achievement / merit
  • 成 (chéng): complete / fulfill
  • 处 (chù): stays / dwells / position
  • 欲 (yù): intent / desire / craving
  • 见 (jiàn): see / display / manifest
  • 贤 (xián): talents / worthy / clever